Ἀγαπητοί μου Ἀδελφοί,
Ἡ σημερινή Κυριακή τῆς Τυρινῆς μᾶς φέρνει στό κατώφλι τῆς Ἁγίας καί Μεγάλης Τεσσαρακοστῆς, τήν ὁποία ἡ Ἐκκλησία μας παρομοιάζει μέ ἕνα ὄμορφο θαλασσινό ταξίδι, τό ὁποῖο ξεκινᾶ ἀπό αὔριο, Καθαρά Δευτέρα ἕως καί τήν Παρασκευή πρό τοῦ Σαββάτου τοῦ Λαζάρου.
Κύρια χαρακτηριστικά γνωρίσματά της, ἡ προσευχή, ἡ ἔντονη λατρευτική ζωή καί ἡ νηστεία. Σκοπός της ἡ πνευματική προετοιμασία μας, γιά νά προσκυνήσουμε τά ἄχραντα Πάθη καί τήν ζωοποιό Ἀνάσταση τοῦ Κυρίου μας Ἰησοῦ Χριστοῦ. Νά ἑορτάσουμε τό ἐτήσιο Πάσχα καί νά λάβουμε ἀφορμή νά ἑορτάζουμε τό Πάσχα καί κάθε Κυριακή τοῦ χρόνου.
Ἡ Ἐκκλησία καλεῖ ὅλους μας γιά 40 ἡμέρες νά μιμηθοῦμε τόν Θεάνθρωπο Κύριό μας, ὁ Ὁποῖος πρίν ξεκινήσει τήν ἐπί γῆς δημόσια δράση του γιά τή σωτηρία μας νήστευσε στήν ἔρημο 40 ἡμερονύκτια. Κατόπιν ἀντιμετώπισε τούς γνωστούς τρεῖς πειρασμούς τοῦ διαβόλου (Βλ. Ματθ. δ, 1-11), ὁ πρῶτος ἀπό τούς ὁποίους σχετίζεται μέ τήν τροφή. Ὁ πρῶτος ἄνθρωπος ὁ Ἀδάμ νικήθηκε ἀπό τόν πειρασμό τῆς τροφῆς καί ἔχασε τήν ὡραιότητα τοῦ Παραδείσου. Ὅμως ὁ νέος Ἀδάμ, ὁ Υἱός τοῦ ἀνθρώπου, ὁ Χριστός, ὡς ἀπόγονος καί ἀντιπρόσωπος τρόπον τινά, τοῦ ἀνθρωπίνου γένους, νίκησε τόν διάβολο καί θριάμβευσε ἐπί τοῦ πειρασμοῦ στόν ὁποῖον καταδέχθηκε νά ὑποβληθεῖ γιά νά μᾶς ἀποδείξει ἀφ’ ἑνός μέν τήν ἄμετρη συμπάθειά Του στόν ἀγῶνα μας ἐναντίον τῶν πειρασμῶν καί ἀφ’ ἑτέρου τό ὅτι ὀ διάβολος δέν εἶναι ἀνίκητος.
Ὡς πιστοί Ὀρθόδοξοι Χριστιανοί, λοιπόν κι ἐμεῖς, καθώς προετοιμαζόμαστε νά ἑορτάσουμε τήν ἀπόλυτη νίκη τοῦ Ἀναστημένου Χριστοῦ ἐπί τοῦ διαβόλου καί τοῦ θανάτου, ἀποδυόμαστε μέ τή σειρά μας σέ ἕνα ἀνάλογο πνευματικό ἀγῶνα, μέ κύριο πρωταρχικό ἀγώνισμα, τήν νηστεία. Ἄλλωστε στή γλῶσσα μας ἡ λέξη Τεσσαρακοστή εἶναι σχεδόν συνώνυμη μέ τή λέξη νηστεία.
Δυστυχῶς ὅμως πολλοί, Ὀρθόδοξοι κατά τά ἄλλα Χριστιανοί, βάλλουν κατά τῆς νηστείας μέ ἐπιχειρήματα, τά ὁποῖα δείχνουν ἄγνοια τῆς Ἁγίας Γραφῆς καί τῆς διδασκαλίας τῆς Ἐκκλησίας μας καί παρότι παρουσιάζονται μέ τρόπο λογικοφανῆ, εἶναι λανθασμένα καί πνευματικῶς ἐπιζήμια.
Ἀκοῦμε γιά παράδειγμα νά λέγεται ἀπό κάποιους, πώς ὁ Χριστός δέν μίλησε γιά τήν νηστεία ἤ ὅτι ἡ νηστεία εἶναι ἀνθρώπινη ἐπινόηση ἄλλων ἐποχῶν, πού δέν συμβαδίζει μέ τήν σύγχρονη ἐπιστημονική πρόοδο καί κάποια ἄλλα.
Ἄς ἐπισημάνουμε λοιπόν ὅτι ἡ νηστεία ἀποτελεῖ τήν πρώτη ἐντολή τοῦ Θεοῦ στόν ἄνθρωπο, γι’ αὐτό καί ὁ Μέγας Βασίλειος σημειώνει, πώς ἡ νηστεία εἶναι συνομήλικη μέ τόν ἄνθρωπο. Οἱ Πρωτόπλαστοι εἶχαν δικαίωμα «ἐργάζεσθαι καί φυλάσσειν» τόν Παράδεισο μέ μία καί μόνη ἐντολή: νά μή γευθοῦν τόν καρπό τοῦ δένδρου τῆς γνώσεως τοῦ καλοῦ καί τοῦ κακοῦ. Σέ ὁλόκληρη ἐπίσης τήν Ἁγία Γραφή, Παλαιά καί Καινή Διαθήκη, ὑπάρχουν σαφεῖς ἐντολές γιά τήν νηστεία καί μάλιστα γιά τόν ἐνδεδειγμένο τρόπο τῆς νηστείας, ὥστε νά ὠφελεῖ τόν ἄνθρωπο καί νά συνοδεύει ἀπαραιτήτως τήν ἐπικοινωνία του μέ τόν Θεό.
Ὁ Ἴδιος ὁ Θεάνθρωπος Κύριός μας Ἰησοῦς Χριστός ὄχι μόνο δίδαξε τόν θεσμό τῆς νηστείας, ἀλλά ἐπαλήθευσε πλήρως τόν κανόνα τῆς νηστείας καί μέ τό παράδειγμά Του, ἄν καί ὡς Θεός δέν εἶχε ἀνάγκη, ἀλλά ἀπό συγκατάβαση και μέ ἄκρα ταπείνωση γιά χάρη μας τέλεσε. Ἐκτός ὅμως τοῦ ὅτι ὁ Χριστός, ὡς ἄνθρωπος τηροῦσε τόν θεσμό τῆς νηστείας, ἐπεσήμανε μέ τή διδασκαλία Του τήν ἀναγκαιότητα τῆς νηστείας καί ἀνέλυσε διεξοδικῶς τόν σωστό τρόπο διεξαγωγῆς της, ὅπως στό σημερινό εὐαγγελικό ἀνάγνωσμα ἀκούσαμε. Ἀλλά καί σέ πολλές ἄλλες περιπτώσεις ἀναφέρει τήν νηστεία ὡς μιά ἀπαραίτητη προετοιμασία γιά τήν κοινωνία τῆς ψυχῆς μέ τόν Νυμφίο της, ὅπως ὁ εὐαγγελιστής Λουκᾶς διασώζει στό 5ο κεφάλαιο τοῦ Εὐαγγελίου του.
Μιά ἀκόμη συνήθης ἔνσταση ὁρισμένων γιά τό θέμα τῆς νηστείας στηρίζεται στήν παρερμηνεία τοῦ λόγου τοῦ Χριστοῦ, ὅταν ἀπαντώντας στούς Φαρισαίους εἶπε, ὅτι δέν μολύνει τόν ἄνθρωπο αὐτό πού εἰσέρχεται ἀπό τό στόμα του, ἀλλά αὐτό πού ἐξέρχεται ἀπό αὐτό (βλ. Ματθ. ιε΄ 11 καί πρλ. Μαρκ. ζ΄ 15) ἤ ὅπως τό ἀκοῦμε συνήθως «τά ἐξερχόμενα βλάπτουν καί ὄχι τά εἰσερχόμενα».
Μόνο πού ἄν ἀνατρέξουμε στό συγκεκριμένο χωρίο, θά διαπιστώσουμε, πώς ὄντως ὁ Χριστός εἶπε αὐτόν τόν λόγο, ὄχι ὅμως γιά νά ἀναιρέσει τόν θεσμό τῆς νηστείας, ἀλλά γιά νά καυτηριάσει τήν ὑποκρισία τῶν Φαρισαίων. Οἱ Φαρισαῖοι παίρνοντας ἀφορμή ἀπό τό ὅτι οἱ Μαθητές ἔφαγαν χωρίς πρῶτα νά πλύνουν τά χέρια τους, ὅπως ὅριζε ἡ παράδοσή τους, ἄρχισαν νά τούς κατηγοροῦν, ὅτι δέν τηροῦν τόν νόμο καί διάφορα ἄλλα. Ὁ Κύριος λοιπόν, μέ αὐτόν τόν λόγο γιά τά εἰσερχόμενα καί τά ἐξερχόμενα, ἐπεσήμανε τήν ὑποκρισία τους καί ἀνέδειξε τήν πνευματική τους ἔνδεια. Ὅλο αὐτό ὅμως δέν ἔχει νά κάνει μέ ὑποτιθέμενη κατάργηση τῆς νηστείας, ἀντιθέτως μάλιστα! Διότι ὁ Χριστός μέ τόν λόγο αὐτό μᾶς ὑπενθυμίζει νά μήν προσέχουμε μόνο τί εἰσέρχεται στό στόμα μας, ἀλλά καί τί ἐξέρχεται ἀπ’ αὐτό. Νά μήν μένουμε στό ὑλικό μέρος τῆς νηστείας, ἀλλά νά προσέχουμε τί λέμε, τί σκεπτόμαστε, τί ἐπιθυμοῦμε, ὥστε ἡ νηστεία μας νά ἀφορᾶ καί στό σῶμα καί στήν ψυχή καί νά ἀποτελεῖ πνευματική θυσία στόν Θεό καί ὄχι να γίνεται δοξασμός τοῦ ἐγωϊσμοῦ καί τῆς ἐπιπολαιότητάς μας, ὅπως ἔκαναν οἱ Φαρισαῖοι.
Ἐπιστρατεύονται μάλιστα καί ἄλλα ἐπιχειρήματα ἄσχετα μέ τήν ὀρθόδοξη ζωή στήν πράξη ὅπως τό: «ἀσθενής καί ὁδοιπόρος ἁμαρτίαν οὔκ ἔχει» καί ἄλλες τέτοιες ἀδόκιμες σκέψεις, πού παρασιτοῦν στήν πνευματική μας ζωή, προσπαθώντας νά ἀναστείλουν τήν ὅποια, ἔστω καί μικρή, προσπάθεια νά ἀγωνιστοῦμε κατά τῶν παθῶν μέ τό εἰσαγωγικό ἀγώνισμα τῆς νηστείας. Ἐννοεῖται βέβαια πώς λόγῳ ἀσθενείας, γήρατος ἤ ἄλλης αἰτίας ἡ νηστεία οἰκονομεῖται ἤ καί ἀναστέλλεται ἐπ’ ὠφελείᾳ τοῦ ἀνθρώπου.
Ἡ νηστεία τῆς Ἐκκλησίας, εἶτε εἶναι Σαρακοστή, εἴτε Τετάρτη καί Παρασκευή ἀποτελεῖ ἐκκλησιαστικό βίωμα, ἁπτὴ ἀπόδειξη συμμετοχῆς στὸ Σῶμα Της καί ὄχι ἀτομική ἐπιλογή. Νηστεύουμε, ἐπειδή ἡ Ἐκκλησία μας νηστεύει! Ἡ νηστεία εἶναι ὁ ἐγγυημένος δρόμος τόν ὁποῖον καθαγίασε ὁ Ἴδιος ὁ Κύριος καί ἀπό τότε μέχρι σήμερα τόν περπάτησαν ἀμέτρητοι Θεοφόροι Πατέρες καί Μητέρες, Ἅγιοι, Ὅσιοι καί Δίκαιοι, γνωστοί καί διάσημοι ἤ ἀφανεῖς καί ἄσημοι. Ὅλοι τους μᾶς ἄφησαν ὡς πολύτιμη πνευματική κληρονομιά, ἐν εἴδει θυσίας πνευματικῆς, τήν στέρηση τῆς τροφῆς καί τῆς ἐπιθυμίας, γιά τήν ἀγάπη καί τήν δόξα τοῦ Χριστοῦ, ὁ Ὁποῖος σταυρώθηκε γιά τήν δική μας ἀγάπη. Ἄν ἀρχίσουμε τώρα λοιπόν νά ἐρωτοῦμε καί νά ἐξετάζουμε τό πώς καί τό τί τῆς νηστείας μετά ἀπό δύο χιλιάδες χρόνια ἐγγυημένης πνευματικῆς καρποφορίας τῆς Ἐκκλησίας μας, τότε δέν προσέχουμε οὔτε στά ἐξερχόμενα, γιά τά ὁποῖα κόπτονται κάποιοι πώς εἶναι τά σημαντικά καί ἀναδεικνυόμαστε μικρόψυχοι καί ὑποκριτές, γιατί ψάχνουμε τό λάθος στήν Ἐκκλησία καί ὄχι στόν ἑαυτό μας.
Ἀγαπητοί μου Ἀδελφοί,
Ὡς Ὀρθόδοξοι Χριστιανοί, ἀξίζει νά γνωρίζουμε ὅτι ἡ ἀληθής νηστεία δέν ἀφορᾶ μόνο στά ὑλικά ἀγαθά, ἀλλά προεκτείνεται καί στά ὅσα σκεπτόμαστε, λέμε, ἐπιθυμοῦμε καί πράττουμε.
Καθώς λοιπόν ἀνοίγεται μπροστά μας τό στάδιο τῶν ἀρετῶν ἄς ξεκινήσουμε ἀπό σήμερα την πνευματική νηστεία ὑψώνοντας τήν πνευματική ὀχύρωση τῆς Ἐκκλησίας, ἔναντι τοῦ ἀποκριάτικου ξεφαντώματος. Ἀνέκαθεν ὁ διάβολος ἀντιπροτείνει πάντα κάτι διαφορετικό ἀπό αὐτό πού προσφέρει ὁ Χριστός καί ἡ Ἐκκλησία Του. Καί εἶναι ἀλήθεια πὼς σήμερα πολλοί, λόγῳ ἀσθενοῦς πίστης, βρίσκονται μπροστά σὲ ἕνα δίλημμα. Ἀπὸ τὴ μία πλευρά, ἡ βοή καὶ ἡ πολυχρωμία τῆς Ἀποκριᾶς τοῦ κόσμου μέ τίς ἀπολαύσεις καί τίς παρελάσεις. Ἀπὸ τὴν ἄλλη, ἡ σιωπὴ καὶ ἡ κατάνυξη τῆς Μεγάλης Τεσσαρακοστῆς τῆς Ἐκκλησίας μέ τήν ἐγκράτεια καί τήν προσευχή. Τώρα ἡ ψυχὴ μας καλεῖται νὰ διαλέξει ἀνάμεσα στὸν ἐξωτερικὸ θόρυβο τῆς ἁμαρτίας καὶ τὴν ἐσωτερικὴ ἀναζήτηση τῆς σωτηρίας.
Οἱ σημερινές ἀποκριάτικες ἐκδηλώσεις δὲν εἶναι ἀστεῖο, οὔτε μιά παιδικὴ γιορτή. Σέ πολλά σημεῖα ἀπηχοῦν στή λατρεία τοῦ διαβόλου, τὸν ὁποῖο ἀποταχθήκαμε ὅταν βαπτισθήκαμε, ἀλλὰ δυστυχῶς πολλές φορές συντασσόμαστε ξανά μαζί του μὲ τίς ἐπιλογές μας.
Ἂς νηστεύσουμε ἀπό σήμερα μέ πνευματική νηστεία. Ἄς κρατήσουμε τὰ παιδιὰ καὶ τὶς οἰκογένειές μας μακριὰ ἀπὸ πομπές τοῦ καρναβαλιοῦ. Ἄς προσευχηθοῦμε νὰ φωτίσει ὁ Θεὸς ὅσους ἀπὸ ἐπιπολαιότητα ἤ ἀδιαφορία πέφτουν σέ αὐτή τὴν παγίδα. Πολλοί Πατέρες, μέ κορυφαῖο τόν Ἅγιο Νικόδημο τόν Ἁγιορείτη ἐπισημαίνουν, πώς ὅ,τι πρόκειται νά κερδίσουν οἱ ἄνθρωποι ἀπό τούς πνευματικούς ἀγῶνες τῆς Ἁγίας καί Μεγάλης Τεσσαρακοστῆς, προλαβαίνει ὁ διάβολος καί τούς τό ἀφαιρεῖ μέ τό καρναβάλι.
Ἄς ἐπιλέξουμε λοιπόν ἐλεύθερα νά τηρήσουμε τήν νηστεία ὡς εὐκαιρία σωτηρίας σύμφωνα καί μέ τήν προτροπή τοῦ Μεγάλου Βασιλείου, πού ἐπισημαίνει ὅτι ἡ σωστή νηστεία εἶναι ὅταν ὁ Χριστιανός συνδυάζει τήν ἀποχή ἀπό τά φαγητά, μαζί μέ τήν ἀποχή ἀπό τόν θυμό, τήν κατάκριση, τό ψέμμα, τήν ἐγκράτεια στή γλῶσσα καί τόν χωρισμό ἀπό τίς πονηρές ἐπιθυμίες καί πράξεις.
Καλή κι εὐλογημένη ἡ ἐπί θύραις Ἁγία καί Μεγάλη Τεσσαρακοστή. Καλόν Στάδιον! Ἀμήν.
ΑΠΟ ΤΗΝ ΜΗΤΡΟΠΟΛΗ ΣΑΜΟΥ ΚΑΙ ΙΚΑΡΙΑΣ
