«Στην Πόλη και στην καρδιά του Πέρα, που υπήρξε σταυροδρόμι πολιτισμών, ερχόμαστε να συνομιλήσουμε με το έργο της Διδώς Σωτηρίου, η οποία κράτησε ζωντανές τις μνήμες της Μικρασίας και ανέδειξε με δύναμη τη σημασία της ανθρωπιάς και της ιστορικής συνείδησης, αλλά και να εμπνευστούμε και να παραδειγματιστούμε από τη ζωή της, έναν στην κυριολεξία οδηγό επιβίωσης για τον αιώνα μας, γιατί “όταν η κοινωνία ξεκουρδίζεται, έχουμε χρέος να ξυπνάμε χαράματα”, όπως έλεγε».
Πιστεύω ότι τα λόγια της Aσπας Χασιώτη, γενικής διευθύντριας των Εκπαιδευτηρίων Μαντουλίδη του ομίλου Dukes Education, συμπυκνώνουν τις λογοτεχνικές διαδρομές που έκαναν –προετοιμαζόμενοι στο σχολείο τους– οι περίπου 400 μαθητές και οι καθηγητές τους που μετείχαν στο φετινό Διεθνές Μαθητικό Συνέδριο Λογοτεχνίας, με θέμα τη Διδώ Σωτηρίου. «Θα είναι το 10ο το καλό;», ρώτησε, γελώντας από δίπλα, ο Γιάννης Δεμιρτζόγλου, διευθυντής του Ζωγραφείου Λυκείου. Οι δυο τους είναι οι εμπνευστές του συνεδρίου και η ψυχή του.
Φέτος το Ζωγράφειο Λύκειο υποδέχθηκε τους μικρούς και μεγάλους συνέδρους ανανεωμένο. Συγκεκριμένα, το Ζωγράφειο εγκαινιάστηκε το 1893 και στις αρχές του 1960 προστέθηκαν δύο όροφοι για να καλύψουν την αύξηση του αριθμού των μαθητών. Ωστόσο, πρόσφατες μελέτες έδειξαν ότι σε περίπτωση μεγάλου σεισμού το κτίριο θα επιβαρυνθεί και θα κινδυνεύσει η ασφάλεια μαθητών και εκπαιδευτικών. Ετσι, αποφασίστηκε να αφαιρεθούν οι δύο όροφοι. «Την απόφαση έκανε πιο εύκολη η σκέψη ότι το κτίριο θα έπαιρνε πάλι την αρχική του όψη, όπως σχεδιάστηκε από τον γνωστό αρχιτέκτονα Περικλή Φωτιάδη», ανέφερε ο κ. Δεμιρτζόγλου.
Για τέσσερις ημέρες μαθητές 34 δημόσιων και ιδιωτικών σχολείων της Ελλάδας, της Πόλης, της Λευκωσίας, της Λάρνακας, της Iμβρου, του Γιοχάνεσμπουργκ, του Λουμπουμπάσι του Κονγκό, της Νέας Υόρκης προσέγγισαν τη ζωή και το έργο της Ελληνίδας δημιουργού, μέσα από καλλιτεχνικά δρώμενα και λογοτεχνικές εργασίες.
Τα δρώμενα των σχολείων ήταν εκείνα που κέρδισαν τις περισσότερες εντυπώσεις. Oπως η μαθητική ομάδα του Ζωγραφείου, που με βιντεοσκοπημένο φόντο τη θάλασσα θύμισε επί σκηνής την ταραγμένη περίοδο πριν από την εκστρατεία των ελληνικών στρατευμάτων στη Μικρά Ασία το 2019, τις χαρές των Ελλήνων της Ιωνίας, αλλά και τον τελικό όλεθρο, την καταστροφή και την προσφυγιά.
Η Διδώ Σωτηρίου γεννήθηκε στο Αϊδίνι της Μικράς Ασίας, σε πολύ εύπορη οικογένεια. Το 1919 η οικογένειά της εγκαταστάθηκε στη Σμύρνη και μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή βρέθηκε πρόσφυγας στην Ελλάδα. Αλλωστε, τα «Ματωμένα χώματα», ένα από τα πιο γνωστά μυθιστορήματά της, αναφέρονται στη ζωή των Ελλήνων της Μικράς Ασίας και στη Μικρασιατική Καταστροφή.
Η «Εντολή» ήταν το δεύτερο βιβλίο της Σωτηρίου, που κέρδισε τους μαθητές. Βιβλίο πολιτικής λογοτεχνίας, παρουσιάζει ρεπορταζιακά τις περιπέτειες της Ελλάδας μετά τη λήξη του Β’ Παγκόσμιου Πολέμου, τον ελληνικό Εμφύλιο και τα δύσκολα χρόνια που ακολούθησαν, με πλαίσιο το χρονικό της σύλληψης του Νίκου Μπελογιάννη – ήταν άνδρας της Ελλης Παπά, αδελφής της Σωτηρίου.
«Η Διδώ χρησιμοποίησε το συγγραφικό της έργο ως ακόμη ένα όπλο στη φαρέτρα της και όχι ως κύρια αποστολή της», ανέφερε η Λένα Διβάνη, καθηγήτρια του ΕΚΠΑ και συγγραφέας, η οποία ήταν η κεντρική ομιλήτρια της εναρκτήριας εκδήλωσης του συνεδρίου, καθώς μεταξύ των βιβλίων της είναι και το «Ονειρεύτηκα τη Διδώ». Σε αυτό η Διβάνη θυμίζει μια φράση της Σωτηρίου: «Εγώ σ’ όλη μου τη ζωή πήγαινα ασορτί με την Ελλάδα. Δράμα αυτή; Δράμα κι εγώ. Αδύνατον να ξεσπάσει καταιγίδα στη χώρα και να μη βρεθώ στο κέντρο της εγώ».
«Αειθαλές όραμα»
Η Διδώ Σωτηρίου δόθηκε με πάθος στη δημοσιογραφία και συνεργάστηκε αποκλειστικά με εφημερίδες και περιοδικά της Αριστεράς· τον «Ριζοσπάστη», την «Κομμουνιστική Επιθεώρηση», την «Αυγή» και τους «Δρόμους της ειρήνης». «Με τη δράση της προσπάθησε να εμπνεύσει και να αναδείξει τις πηγές των μεγάλων δυσκολιών, προειδοποιώντας γι’ αυτά που έρχονταν, πριν οι δομές της κοινωνίας καταρρεύσουν και οι άνθρωποι βρεθούν μπροστά σε μεγάλα αδιέξοδα. Η ζωή της ήταν ένας συνεχής αγώνας, το όραμά της για ειρήνη, συμφιλίωση, δικαιοσύνη πάντα οδηγός, πάντα αειθαλές, ακόμη και στον πιο βαρύ χιονιά. Η Διδώ Σωτηρίου ήταν πάντα σε επαγρύπνηση», τόνισε προς τους μαθητές ο συγγραφέας Γιάννης Πάσχος.
Οι παρατηρήσεις των μαθητών που μετείχαν στα πέντε τραπέζια-συζητήσεις με πανεπιστημιακούς και λογοτέχνες ήταν αποκαλυπτικές της δουλειάς που είχε γίνει στα σχολεία. Πολλοί μαθητές δούλεψαν και ερευνητικά και βιωματικά, χωρίς να λείπουν εκείνοι που παπαγάλισαν (με απόλυτη ευθύνη των καθηγητών τους) τα γραπτά των καθηγητών τους. Μαθητές, καθηγητές και πανεπιστημιακοί επισκέφθηκαν το Οικουμενικό Πατριαρχείο, τον Ιερό Ναό Παναγίας Βλαχερνών και τον Ιερό Ναό του Ταξιάρχη στο Μέγα Ρεύμα (Αρναούτκιοϊ, σήμερα), ένα από τα ομορφότερα και πλέον καλοδιατηρημένα χωριά της ευρωπαϊκής όχθης του Βοσπόρου. Εκεί η Ασπα και ο Γιάννης ανακοίνωσαν ότι το συνέδριο του 2027 θα είναι αφιερωμένο στον Διονύση Σαββόπουλο.
Το μήνυμα Βαρθολομαίου για τη γλώσσα και την ΑΙ
Με όχημα το συγγραφικό έργο της Διδώς Σωτηρίου, ο Οικουμενικός Πατριάρχης κ.κ. Βαρθολομαίος –το συνέδριο οργανώθηκε υπό την αιγίδα του– μίλησε για θέματα που απασχολούν τον πλανήτη.
«Ο τίτλος του βιβλίου “Ματωμένα χώματα” καθίσταται και σήμερα επίκαιρος περισσότερο παρά ποτέ. Στον κόσμο μας ηχούν και πάλι οι σειρήνες και οι ιαχές του πολέμου και απλώνεται από άκρη σε άκρη του το πέπλο του τρόμου. Αυτές τις ώρες τα μάτια όλων είναι στραμμένα στη Μέση Ανατολή –χωρίς να ξεχνούμε και το δράμα της Ουκρανίας– και η αγωνία μας ενώνεται με την αγωνία των ανθρώπων για το ποια θα είναι η εξέλιξη των πολεμικών επιχειρήσεων», ανέφερε ο Πατριάρχης, με την ευχή να τερματιστούν το συντομότερο οι πόλεμοι.
«Η λογοτεχνία μάς θυμίζει ότι η πραγματική ζωή είναι περισσότερο από τους αριθμούς και τη μετρήσιμη πραγματικότητα, ότι δεν είναι “digital”, ψηφιακή, ότι η ιλιγγιώδης πρόοδος της τεχνολογίας δεν λύνει τα υπαρξιακά προβλήματα και την αναζήτηση νοήματος στη ζωή μας και πέρα από αυτή. Μέσα στη σύγχρονη τεχνοκρατία και στον οικονομισμό, σε περιβάλλον κυριαρχίας των ποσοτικών κριτηρίων, ηχεί το μήνυμα της λογοτεχνίας, που αντιστέκεται στην πεζότητα, που αποκαλύπτει τη διάσταση του βάθους, μεγαλώνει το μυστήριο του κόσμου, οξύνει το αισθητήριό μας για την ομορφιά» πρόσθεσε, κάνοντας αναφορά στην τεχνητή νοημοσύνη.
«Πώς διαγράφεται το μέλλον της γλώσσας μας στην εποχή της τεχνητής νοημοσύνης; Θα μιλάμε σε λίγο καιρό για την προ της τεχνητής νοημοσύνης και τη μετά από αυτήν περίοδο και της ελληνικής γλώσσας;», αναρωτήθηκε ο Οικουμενικός Πατριάρχης. Οπως είπε, «είναι βέβαιο ότι δεν είναι δυνατόν να αγνοήσουμε τη νέα πολιτισμική συνθήκη. Αν το πράξουμε παραδιδόμαστε αμαχητί στις επιρροές της. Εξάλλου, η τεχνολογική πρόοδος έχει πολλές ευεργετικές για τα ανθρώπινα πράγματα διαστάσεις. Ο αγώνας για τη διάσωση της ταυτότητας της γλώσσας μας θα συνεχιστεί μέσα σε νέο επικοινωνιακό περιβάλλον. Ας μη λησμονούμε ότι θα αγωνιζόμαστε για τη “μητρική γλώσσα του πνεύματος”, η γνώση της οποίας μας εισάγει στον μεγαλύτερο πνευματικό παράδεισο του κόσμου. “Διαβάζω, άρα υπάρχω”, έχει λεχθεί. Αυτή η φράση αποκτά ακόμη πιο βαθύ περιεχόμενο, όταν το “διαβάζω” αναφέρεται στα θαύματα του ελληνικού λόγου. Μέσα στον σύγχρονο ψηφιακό κόσμο οφείλουμε να αγωνισθούμε για τη διάσωση του “πολιτισμού του βιβλίου”, να βοηθήσουμε τα παιδιά και τους νέους να ανακαλύψουν και να αγαπήσουν το βιβλίο, να γίνει το διάβασμα κεντρικό στοιχείο της κουλτούρας τους. Σε αυτό μπορούν να συμβάλουν καθοριστικά η οικογένεια και η λογοτεχνική εκπαίδευση στα σχολεία. Η ανάγνωση λογοτεχνικών κειμένων αποκαλύπτει την υπαρξιακή διάσταση της ζωής, ενισχύει τη γλωσσική και τη συναισθηματική ανάπτυξη του παιδιού, δημιουργεί γόνιμους προβληματισμούς, διεγείρει την “εγγενή”, θα λέγαμε, “φιλοσοφική διάθεσή” του».
Πηγή: Η Καθημερινή / Απόστολος Λακασάς
