Πολλές εἶναι οἱ ἀρετές πού κοσμοῦν τήν ἀνθρώπινη ψυχή. Τό ἴδιο πολλά εἶναι καί τά πάθη, πού σκοτίζουν τόν νοῦ καί ἀμαυρώνουν τήν κατ’ εἰκόνα δημιουργία τοῦ Θεοῦ, τόν ἄνθρωπο. Ὁ θυμός εἶναι ἕνα ἀπό αὐτά. Ὁ Κύριος μᾶς λέγει: «Ὁ καθένας πού ὀργίζεται ἐνάντια στόν ἀδερφό του, θά δώσει λόγο γι’ αὐτό τήν ὥρα τῆς κρίσεως» (Ματθ. ε΄ 22). Κι ὁ ἀπόστολος Παῦλος μᾶς συμβουλεύει: «Ὁ ἥλιος νά μή βασιλεύει, ἀφήνοντάς σας θυμωμένους, οὔτε νά δίνετε τόπο στόν διάβολο» (Ἐφ. δ΄ 26-7).
Ὁ θυμός εἶναι δῶρο τοῦ Θεοῦ. Εἶναι νεῦρο τῆς ψυχῆς, πού τήν βοηθάει στό νά πράττει τό καλό καί νά ἀντιδράει πρός τό κακό. Τόν ἔβαλε ὁ Θεός μέσα μας, ὥστε νά θυμώνουμε κατά τοῦ πονηροῦ καί κατά τοῦ παλαιοῦ ἑαυτοῦ μας. Μᾶς βοηθάει νά ἐνεργοποιήσουμε ὅλες τίς δυνάμεις τῆς ψυχῆς μας, ὥστε νά ἀγαπήσουμε τήν ἀρετή καί νά μισήσουμε τήν ἁμαρτία.
Ἐάν ὁ ἄνθρωπος δέν εἶχε θυμό μέσα του, θά ἦταν κοιμισμένος, θά πάθαινε κακό. Ἐνῶ τώρα μπορεῖ νά μετατρέψει τόν θυμό σέ δύναμη, σέ ἀγώνα κατά τῶν ἐμπαθῶν λογισμῶν καί κατά τῶν παθῶν. Ἐμεῖς ὅμως ἀντί νά χρησιμοποιοῦμε τόν θυμό ὡς ὅπλο κατά τῆς ἁμαρτίας, τό στρέφουμε ἐναντίον μας καί κατά τῶν συνανθρώπων μας.
Ἡ ρίζα τοῦ θυμοῦ
Γιά νά νικήσει ὁ ἄνθρωπος τόν θυμό, πρέπει πρῶτα νά νικήσει τά πάθη πού συνδέονται μέ τήν ἐπιθυμία. Τά πάθη αὐτά εἶναι ἡ ὑπερηφάνεια, ἡ φιληδονία, ἡ φιλαργυρία.
Ὅταν θυμώνουμε ἤ ὀργιζόμαστε, αὐτό δείχνει ὅτι ὑπάρχει μέσα μας ὑπερηφάνεια. Ὅτι ἔχουμε μεγάλη ἰδέα γιά τόν ἑαυτό μας. Θεωροῦμε ὅτι εἴμαστε σπουδαῖοι, σημαντικοί καί καλοί ἄνθρωποι. Εἶναι δυνατόν λοιπόν νά ἀνεχθοῦμε ποτέ τήν προσβολή καί τήν περιφρόνηση; Ἐνῶ, ἄν εἴμαστε ταπεινοί καί σέ ἀληθινή κατάσταση μετανοίας καί ἔχουμε συναίσθηση τῶν λαθῶν μας, δεχόμαστε τήν ἀδικία καί τήν προσβολή, γιατί κι ἐμεῖς αὐτό κάνουμε, ἔστω καί ἄν δέν τό συνειδητοποιοῦμε.
Ἡ φιληδονία ἔχει βάση της την φιλαυτία, πού εἶναι ἡ ἐπιθυμία γιά ἀναγνώριση, γιά ἀποδοχή ἀπό τούς ἄλλους. Ὁποιαδήποτε προσβολή καί κακός λόγος φέρνει θυμό, γιατί εἶναι ἀντίθετα σ’ αὐτή τήν ἐπιθυμία. Θέλουμε οἱ ἄλλοι νά μᾶς ἀγαπᾶνε καί νά μᾶς τιμᾶνε. Ὅταν ὅμως μᾶς ἀπορρίπτουν, θυμώνουμε. Δέν πρέπει νά στηρίζεται ἡ καλή μας διάθεση στήν ἀποδοχή ἤ ἀπόρριψη τοῦ ἄλλου.
Ἡ φιλαργυρία ἀποτελεῖ μία ἀκόμη αἰτία γιά νά θυμώνουμε. Ὑπολογίζουμε τό κάθε τι. Σκεπτόμαστε αὐτόν πού μᾶς ἀδίκησε καί μᾶς ἐκμεταλλεύτηκε ἤ πῶς θά μπορούσαμε νά κερδίσουμε περισσότερα. Καί στό τέλος χάνουμε τόν ἑαυτό μας. Ἐνῶ, ὅταν ἐφαρμόζουμε στήν ζωή μας τήν ἀρετή τῆς ἐλεημοσύνης, γινόμαστε μακρόθυμοι κι ἐπιεικεῖς καί ἔτσι πολεμοῦμε καί τόν θυμό.
Ὁ θυμός εἶναι στιγμιαία τρέλα, λέει ὁ Μέγας Βασίλειος. Ὁ θυμωμένος ἄνθρωπος δέν συναισθάνεται τί λέει καί τί κάνει. Τό πάθος τοῦ θυμοῦ καταργεῖ τήν λογική καί κάνει τόν ἄνθρωπο νά συμπεριφέρεται σάν θηρίο. Κραυγές, ὕβρεις, κακολογίες καί ἄλλα κακά διαδέχονται τό ἕνα τό ἄλλο. Σύζυγοι χωρίζουν, ἀδέλφια δέν θέλουν νά ξέρουν ὁ ἕνας τόν ἄλλον, μακροχρόνιες φιλίες διαλύονται. Συνέχεια σκέφτεται κανείς αὐτόν πού τόν ἀδίκησε, βράζει μέσα του ὁ θυμός καί δέν ἡσυχάζει, ἐάν δέν ἀνταποδώσει τό κακό.
Ὁ ἄνθρωπος πού θυμώνει μπορεῖ στήν ἀρχή νά αἰσθανθεῖ μία εὐχαρίστηση καί ἰκανοποίηση, ἔπειτα ὅμως αἰσθάνεται μέσα του μία ἐρημιά. Τό κόστος εἶναι πολύ βαρύ. Διαταράσσεται μία σχέση καί γιά νά ἀποκατασταθεῖ, πρέπει νά κάνουμε μεγάλο ἀγώνα.
Ἀντιμετώπιση τοῦ θυμοῦ
Πῶς ἀποκτᾶται ἡ μακροθυμία καί ἡ πραότητα καί πῶς καταπολεμεῖται ὁ θυμός; Τό φάρμακο εἶναι νά κάνουμε ὑπομονή, ὅταν μᾶς ἀδικοῦν, ὅταν μᾶς στενοχωροῦν καί μᾶς προσβάλλουν. Καί παράλληλα, νά προσπαθοῦμε νά συγχωροῦμε ὅποιον μᾶς ἀδικεῖ. Νά προσπαθήσουμε νά κατανοήσουμε τόν ἄλλο, νά μποῦμε στήν θέση του. Νά ἔχουμε στόν νοῦ μας αὐτό, πού λένε οἱ ἅγιοι Πατέρες: ὅτι ὁ θυμός νικιέται τήν ὥρα πού ὁ ἄλλος μᾶς προσβάλλει καί μᾶς ἀδικεῖ, ἀλλά ἐμεῖς δέν ἀντιδροῦμε.
Θύμωσε κάποιος ἐναντίον μας καί μᾶς μίλησε μέ θυμό; Νά ἀπαντήσουμε μέ σιωπή. Νά ἀνταποδίδουμε στόν θυμό τήν συμπάθεια καί τήν προσευχή, τήν καλοσύνη καί τήν εὐσπλαχνία. Νά σκεφτοῦμε πόσες φορές λυπήσαμε κι ἐμεῖς τόν Θεό μέ τήν ζωή μας κι Ἐκεῖνος, ἀντί νά θυμώσει, μᾶς συγχώρησε. Νά θυμώνουμε ἐναντίον τῆς κακίας πού ὑπάρχει μέσα μας, ὄχι νά γινόμαστε θηρία ἐναντίον τῶν συνανθρώπων μας.
Νά λυπούμαστε γι’ αὐτόν πού μᾶς ἀδικεῖ καί μᾶς προσβάλλει κι ὄχι νά τόν μισοῦμε. Νά βλέπουμε πίσω ἀπό αὐτόν, τόν πραγματικό δράστη, τόν διάβολο, πού τόν ὠθεῖ πρός τόν θυμό. Καί οἱ δαιμονισμένοι χτυποῦν καί βρίζουν, ἀλλά ὄχι μόνο δέν ἀντιδροῦμε, ἀλλά τούς λυπόμαστε γιά τήν κατάντια τους.
Πολλές φορές μάλιστα δέν ἐξωτερικεύουμε τόν θυμό μας, δέν τόν βγάζουμε, ἀλλά τόν κρατᾶμε μέσα μας. Και σιγά-σιγά ὁ θυμός μετατρέπεται σέ μνησικακία, σέ μῖσος ἀπέναντι σέ κάποιο πρόσωπο ἤ ὁδηγεῖ καί σέ κατάθλιψη. Νά μήν κρατᾶμε τόν θυμό μέσα μας, γιατί κάποτε θά ἐκραγεῖ. Νά μάθουμε νά μιλᾶμε μέ τόν ἄλλο θετικά. Νά ξεκαθαρίζουμε τά πράγματα μέ σεβασμό στόν ἑαυτό μας καί στόν ἄλλο.
Μεγάλος εἶναι ὁ ἀγώνας μας, γιά νά νικήσουμε αὐτό τό καταστρεπτικό πάθος. Μεγάλα ὅμως θά εἶναι καί τά ἔπαθλα γιά τούς νικητές. Νά μήν χάνουμε τήν ἐλπίδα μας νομίζοντας ὅτι δέν θά διορθωθοῦμε ποτέ. Δέν θά εἴμαστε γιά πάντα ἔτσι. Νά παρηγοροῦμε τόν ἑαυτό μας μέ τήν σκέψη ὅτι μποροῦμε, μέ τήν χάρη τοῦ Θεοῦ, νά ἀπαλλαγοῦμε ἀπό τόν θυμό. Ὁ ἄνθρωπός πού ἀγαπάει, πού ὑπομένει, πού ξέρει νά ἀγωνίζεται, στό τέλος νικάει τό πάθος τοῦ θυμοῦ.
ΑΠΟ ΤΟ ΠΕΡΙΟΔΙΚΟ ΟΣΙΟΣ ΘΕΟΦΙΛΟΣ ΙΟΥΝΙΟΥ
