από την Μητρόπολη Σάμου και Ικαρίας
Ἀγαπητοί μου Ἀδελφοί,
Ὁ κατ’ ἐπάγγελμα τελώνης Ζακχαῖος εἶναι τό κεντρικό πρόσωπο τῆς σημερινῆς εὐαγγελικῆς περικοπῆς, ὁ ὁποῖος ἐνῶ ἐξωτερικά μπορεῖ νά ἦταν γεμάτος ἀπό ὑλικά ἀγαθά, τά ὁποῖα εἶχε ἀποκτήσει ἀπό τίς παράνομες δραστηριότητές του, ἐντούτοις ἐσωτερικά ἕνα κενό κατέκλυε τήν ὕπαρξή του. Γι’ αὐτό κι ὅταν ἔμαθε ὅτι θά περνοῦσε ἀπό τήν περιοχή του ὁ Κύριος Ἰησοῦς Χριστός, ἔτρεξε κι ἐπειδή ἦταν κοντός, ἀνέβηκε πάνω σέ ἕνα δένδρο συκομουριᾶς, γιά νά Τόν δεῖ, ὅταν θά περνοῦσε, διότι ἐναγωνίως ποθοῦσε τή θεραπεία τῆς ψυχῆς του καί τήν πλήρωση τοῦ κενοῦ του.
Εἶχε προφανῶς ἀκούσει για τά θαυμαστά γεγονότα καί τίς ἰάσεις τίς ὁποῖες ὁ Κύριος ἐπιτελοῦσε κι ἐνδεχομένως γνώριζε καί τήν μεταστροφή τοῦ πρώην συναδέλφου του, τοῦ Ἀποστόλου κι Εὐαγγελιστοῦ Ματθαίου καί γι’ αὐτό ἤλπιζε στήν ἀνάστασή του πλέον ἀπό τήν θνησιμαία ἁμαρτία, μέ τήν ἐπέμβαση τοῦ Χριστοῦ, ὅπως κι ἔγινε τελικά.
Το γεγονός, ὅτι ὁ Ζακχαῖος ἀνέβηκε πάνω στό δένδρο, τον κατέστησε κατά κάποιον τρόπο περιγέλωτα στους παρευρισκομένους. Μάλιστα λόγω τῆς ὑψηλῆς κοινωνικῆς του θέσης δεν θά ἔλειψαν και τά περιφρονητικά σχόλια ἐκ μέρους τοῦ κόσμου. Δέν τον ἐνδιέφερε ὅμως καθόλου. Διότι ἦταν τόσο σφοδρή ἡ ἐπιθυμία του να συναντήσει το Χριστό, ὥστε ἀδιαφοροῦσε γιά ὅλα τά ἄλλα.
Πόσα κοινά στοιχεῖα ἔχει ἀλήθεια, αὐτή ἡ εὐαγγελική διήγηση μέ τόν σήμερα ἑορταζόμενο Ἅγιο Γρηγόριο τόν Θεολόγο! Ὁ ἐναπομείνας εὐσεβής λαός τῆς Κωνσταντινουπόλεως, πού δεινοπαθοῦσε ἀπό τούς αἱρετικούς, ἀναζητοῦσε ἐναγωνίως τη λύτρωση ἀναμένοντας τόν ἐρχομό τοῦ Ἁγίου Γρηγορίου, ὅπως ἀκριβῶς ἀναζητοῦσε τη λύτρωση ἀπό τόν Χριστό ὁ ἀρχιτελώνης Ζακχαῖος! Κι ὅπως τότε περιγελοῦσαν τόν Ζακχαῖο οἱ ἄνθρωποι, πού ἀνέβηκε στό δένδρο γιά νά δεῖ τόν Χριστό, ἔτσι ἀκριβῶς περιγελοῦσαν καί οἱ αἱρετικοί τόν Ἅγιο Γρηγόριο, ὅταν ἔφτασε στήν Κωνσταντινούπολη. Κι ὅπως ὁ Ζακχαῖος ἀδιαφοροῦσε γιά τη γνώμη τῶν ἀνθρώπων, οὕτως ὥστε πέτυχε τόν στόχο του, λυτρώθηκε κι ἄρχισε νά ζεῖ ἀληθινά, ἐλεύθερος ἀπό τά δεσμά τῆς ἁμαρτίας, ἔτσι καί ὁ Ἅγιος Γρηγόριος ἀδιαφορώντας γιά τούς προπυλακισμούς πού δεχόταν, ἐργάστηκε ὥστε ἡ Ὀρθόδοξη πίστη ἀναστήθηκε στήν Κωνσταντινούπολη καί ἡ Ἐκκλησία τοῦ Χριστοῦ κατέστη ζῶσα καί ἐλεύθερη σέ πεῖσμα τῶν αἱρετικῶν, πού ταπεινώθηκαν ἐνώπιον τοῦ μεγάλου ἐκείνου ἀετοῦ τῆς Θεολογίας.
Ὁ ἅγιος Γρηγόριος ὁ Θεολόγος γεννήθηκε το 329 μ.Χ. στην Αριανζό, κωμόπολη της Καππαδοκίας, από τον ἅγιο Γρηγόριο, επίσκοπο Ναζιανζού (†1η Ιανουαρίου) και την ἁγία Νόννα (†5 Αυγούστου). Εἶχε δύο αδέλφια: τούς ἐπίσης Ἁγίους Καισάριο και Γοργονία.
Στη Ναζιανζό, διδάχθηκε τη στοιχειώδη εκπαίδευση, ενώ ἀργότερα συνέχισε στη Καισάρεια, ὅπου γνωρίστηκε με το συμμαθητή του Μ. Βασίλειο μέ τόν ὁποῖο ἔγιναν ἀχώριστοι σπουδάζοντας στήν Ἀθήνα, τήν Παλαιστίνη καί τήν Ἀλεξάνδρεια μέχρι τά 30 τους χρόνια. Ἀκολούθως ὁ Ἅγιος Γρηγόριος ἐπέλεξε ἀρχικῶς τήν ἀσκητική ζωή στόν Πόντο, ἀλλά γρήγορα καί χωρίς τη θέλησή του, ἀνέλαβε ἰσχυρές διοικητικές θέσεις στήν Ἐκκλησία. Ἀρχικῶς χειροτονήθηκε Πρεσβύτερος καί στά 43 του χρόνια, παρά τήν ἐπίμονη ἄρνησή του, χειροτονήθηκε ἐπίσκοπος Σασίμων ἀπό τόν Μέγα Βασίλειο, χωρίς ποτέ νά πάει ἐκεῖ, ἀλλά παραμένοντας βοηθός τοῦ Πατέρα του στήν Ναζιανζό.
Μετά ἀπό τήν ἀπέραντη θλίψη πού ἐπέφεραν στήν ψυχή του οἱ ἀλλεπάλληλοι θάνατοι ὅλων τῶν μελῶν τῆς οἰκογενείας του, ἡ Θεία Πρόνοια διά στόματος τοῦ ἰδίου τοῦ Αὐτοκράτορα Θεοδοσίου τοῦ Μεγάλου, τόν ὁδήγησε στήν Κωνσταντινούπολη τό 378 μ.Χ., διότι κινδύνευε νά χαθῇ ἡ Ὀρθόδοξη Χριστιανική πίστη, ἀπό τίς αἱρετικές διδασκαλίες τῶν Ἀρειανῶν ἀπό τη μιά μεριά, οἱ ὁποῖοι δέν πίστευαν τόν Χριστό ὡς Θεό, (ὅπως μέχρι σήμερα οἱ Χιλιαστές Μάρτυρες τοῦ Ἰεχωβᾶ) καί τῶν Πνευματομάχων ἀπό τήν ἄλλη, οἱ ὁποῖοι θεωροῦσαν, ὅτι τό Ἅγιο Πνεῦμα δέν εἶναι Πρόσωπο, ἀλλά δύναμη κι ἐνέργεια τοῦ Θεοῦ, (ὅπως πολλοί αἱρετικοί μέχρι σήμερα).
Ἐπειδή οἱ αἱρετικοί εἶχαν καταλάβει ὅλους τούς Ναούς κι ὅσοι παρέμεναν Ὀρθόδοξοι δέν εἶχαν ποῦ νά ἐκκλησιαστοῦν, τότε Ἐκεῖνος μετέτρεψε τό σπίτι στό ὁποῖο τόν φιλοξενοῦσαν σέ Ναό, τόν ὁποῖο ὀνόμασε Ἁγία Ἀναστασία, γιά νά συμβολίσει τήν ἀνάσταση τῆς ὀρθόδοξης πίστης, πού ἔμελε νά συμβεῖ μετά ἀπό λίγο καιρό.
Στήν Ἁγία Ἀναστασία λειτουργοῦσε καί ὁμιλοῦσε καθημερινῶς.
Ἐκεῖ συγκεντρώνονταν ὅλο καί περισσότεροι κι ἀκούγοντας τά θεολογικά ἐπιχειρήματα μέ τά ὁποῖα διέλυε τίς αἱρετικές πλάνες, ἐγκατέλειπαν τήν αἵρεση καί ἐπέστρεφαν στήν Ὀρθόδοξη Ἐκκλησία, ὥστε γρήγορα κι οἱ ἱεροί Ναοί ἐπέστρεψαν στή δικαιοδοσία τῶν Ὀρθοδόξων Χριστιανῶν.
Ἐκεῖ ἐκφώνησε καί τούς πέντε Θεολογικούς Λόγους, ἐξαιτίας τῶν ὁποίων ἡ Ἐκκλησία σέ ἔνδειξη εὐγνωμοσύνης τοῦ ἀπέδωσε τόν τίτλο Θεολόγος, μετά τόν Εὐαγγελιστή Ἰωάννη. Ἡ Ἐκκλησία δέν τόν ἀποκαλεῖ Ναζιανζηνό, θέλοντας νά προβάλλει τήν ἀξεπέραστη θεολογική του ἐνάργεια καί ὄχι τόν τόπο καταγωγῆς του!
Μετά το σκληρό αὐτό ἀγῶνα κι ἀφοῦ ἐπέστεψε τό ποίμνιο ἐντός τῆς ποίμνης τοῦ Χριστοῦ ἀναδείχθηκε Πατριάρχης Κωνσταντινουπόλεως τό 381 μ.Χ. ὁπότε καί συκγλήθηκε ἡ Β΄ Οἰκουμενική Σύνοδος τῆς ὁποίας ἀναγνωρίσθηκε Πρόεδρος. Στήν ἐμπνευσμένη Προεδρεία του, συνεργούντων τοῦ ἁγίου Γρηγορίου Νύσσης (ἀδελφοῦ τοῦ Μεγάλου Βασιλείου) καί τοῦ ἁγίου Ἀμφιλοχίου Ἰκονίου, ὀφείλουμε τή συμπλήρωση τῶν πέντε τελευταίων ἄρθρων τοῦ Συμβόλου τῆς Πίστεως (Πιστεύω): «Καί εἰς τό Πνεῦμα τό Ἅγιον…καί ζωήν τοῦ μέλλοντος αἰῶνος. Ἀμήν.». Εἶναι ἀξιοθαύμαστος ὁ τρόπος μέ τόν ὁποῖον ὁμολογεῖται ὡς Θεός τό Ἅγιον Πνεῦμα, τό τρίτο Πρόσωπο τῆς Ἁγίας Τριάδος, καθώς μέ θεολογική εὐστροφία ἀποκαλεῖται Ἅγιον, Κύριον, Ζωοποιόν, ἐκπορευόμενο ἀπό τόν Πατέρα, συμπροσκυνούμενο καί συνδοξαζόμενο μαζί μέ τόν Πατέρα καί τόν Υἱό, τό Ὁποῖο μίλησε μέσα ἀπό τούς Προφῆτες τῆς Παλαιᾶς Διαθήκης.
Δυστυχῶς ὅμως, ὅπως συμβαίνει συχνά, ὁ διάβολος μέσα ἀπό ἄδικες συκοφαντίες κατάφερε νά πληγώσει τόν Ἅγιο Γρηγόριο, ὁ ὁποῖος φανερά στενοχωρημένος κι ἀφοῦ πλέον εἶχε ὁλοκληρώσει τό ἔργο της ἡ Β΄Οἰκουμενική Σύνοδος καί ἡ Κωνσταντινούπολη εἶχε ξαναγίνει Ὀρθόδοξη, δήλωσε τη παραίτησή του ἀπό τόν Πατριαρχικό θρόνο καί ἀποχώρησε ἀπό τήν Κωνσταντινούπολη, παρά τό ὅτι οἱ περισσότεροι συνΕπίσκοποί Του κι ὁ Μέγας Θεοδόσιος, ὁμοθυμαδόν τόν παρακαλοῦσαν νά παραμείνει. Περίφημος εἶναι ὁ Συντακτήριος λόγος, μὲ τὸν ὁποῖο, ὅταν παραιτήθηκε, ἀποχαιρέτησε τὴ Σύνοδο, τόν Αὐτοκράτορα καὶ τοὺς χριστιανοὺς τῆς Κωνσταντινουπόλεως καί ἀναχώρησε γιά τη γενέτειρά του, τήν πόλη τῆς Ἀριανζοῦ, ὅπου καί τελείωσε εἰρηνικά τη ζωή του τό 390 μ.Χ. Φεύγοντας τότε από τήν Κωνσταντινούπολη πέρασε ἀπό τήν Καισάρεια τῆς Καππαδοκίας, ὅπου ἐκφώνησε τόν μνημειώδη ἐπικήδειο λόγο στόν φίλο και ἀδελφό του Βασίλειο, ὀνομάζοντάς τον ΜΕΓΑ.
Ἀγαπητοί μου Ἀδελφοί,
Ὁ Ἅγιος Γρηγόριος ο Θεολόγος εἶναι ἕνας ἀπό τούς πλέον Μεγάλους Πατέρες τῆς Ἐκκλησίας, ὁ ὁποῖος στήν πράξη δίδαξε τό σπανίζον Ὀρθόδοξο ἦθος καί τό ζηλευτό ἐκκλησιαστικό φρόνημα.
Κατετρόπωσε μέν τούς αἱρετικούς, χωρίς νά παύσει νά τούς ἀγαπᾶ καί νά ἱκετεύει γιά τήν ἐπιστροφή τους στήν Ἐκκλησία, στό Σῶμα τοῦ Χριστοῦ, καθώς ἔλεγε χαρακτηριστικά: «Δέν θέλουμε νά νικήσουμε κανένα, ἀλλά νά ἀπολαύσουμε τήν ἐπιστροφή τῶν Ἀδελφῶν μας στήν Ἐκκλησία διότι σπαραζόμαστε ἀπό τόν χωρισμό τους.»
Ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος διεφύλαξε καί στήν κυριολεξία διέσωσε μέ τή χαρη τοῦ Θεοῦ τήν Ὀρθόδοξη πίστη καί τή ζωή τῆς Ἐκκλησίας στήν Κωνσταντινούπολη, ὅταν ἀδίκως ἀμφισβητήθηκε ἡ παρουσία του κι ἡ ἀπαράμιλλη προσφορά του, Ἐκεῖνος ὁ ἱερός Πατέρας καί μέγας Διδάσκαλος δέν διεκδίκησε τίποτε γιά τόν ἑαυτό του. Ἐκχώρησε τά δικαιώματά του μέ θυσιαστικό τρόπο γιά τήν εἰρήνευση τῶν καρδιῶν τῶν ἀνθρώπων καί γιά ἐντιμότερη πνευματική ζωή. Μέ συμβολικό τρόπο παρομοίασε τήν ἀναχώρησή του μέ τήν ρίψη τοῦ προφήτη Ἰωνᾶ στή θάλασσα, ὥστε νά σταματήσει ἡ ταραχή, λέγοντας: «δέν εἶμαι ἐγώ καλύτερος ἀπό τόν Ἰωνᾶ. Ρίξτε με στή θάλασσα γιά νά ἔλθει ἡ εἰρήνη σέ ἐσᾶς», ἐκδηλώνοντας τό μεγαλεῖο τῆς ψυχῆς του, το ἀγωνιστικό του φρόνημά του καί τήν ἀκραία ταπείνωσή του, γιά τήν ἀγάπη τοῦ Χριστοῦ, τό, Ὁποῖον ἀποκαλοῦσε «ὁ ἐμός Χριστός» δηλαήὁ Χριστός μου!
Ἀδίκησε τόν ἑαυτό του γιά νά μήν ἀδικηθεῖ ἡ Ἐκκλησία τοῦ Χριστοῦ, παρέχοντας μέγιστο δίδαγμα γιά ὅλους, Κληρικούς καί Λαϊκούς!
Γι’ αὐτό καί σέ ἕνα ἀπό τά πολλά ποιήματά του γράφει:
“Νά θεωρεῖς πανηγύρι αὐτή τή ζωή. Ἄν ἐμπορεύεσαι σωστά ἔχεις κέρδος.
Ἀμοιβή τῶν μικρῶν τά μεγάλα, τῶν αἰωνίων τά παροδικά, μά ἄν περάσουν δέν ἔχεις ἄλλη εὐκαιρία.”
Ἄς μᾶς συνοδεύουν οἱ θεοπειθεῖς του πρός τόν Κύριον πρεσβεῖες καί εὐχές κι ἄς σκεφθοῦμε μιᾶς καί ξεκινᾶ τό Τρώδιο τήν ἄλλα Κυριακή, ἡ κατ’ ἐξοχήν κατανυκτική περίοδος τῆς Ἐκκλησίας μας ὅπου προσφέρεται γιά προσευχή καί μετάνοια, μήπως ἀξιοποιήσουμε κι ἐμεῖς τίς εὐκαιρίες, ὥστε μέ καλές πνευματικές συναλλαγές ἐπιτύχουμε τή σωτηρία μα, ὅπως κι ὁ πρώην τελώνης Ζακχαῖος. Ἀμήν.
