Ο κ. Νίκος Νικολαΐδης είναι Ομότιμος καθηγητής στην έδρα της Πατερικής Θεολογίας της Θεολογικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών.
Περί τοῦ προσώπου τοῦ Ἁγίου Πνεύματος ὁ λόγος. Ὁ πιό πάνω τίτλος ἀποτελεῖ μέρος ἑνός ὑπέροχου ὕμνου, ὁ ὁποῖος μελωδεῖται κατά τήν ἑορτή τῆς Πεντηκοστῆς καί δηλοποιεῖ, κυρίως, τόν ρόλο τοῦ τρίτου προσώπου τῆς ἁγίας Τριάδος σέ ἀναφορά μέ τό μέγεθος τῆς Ἐκκλησίας.
Ὡστόσο, ἀλήθεια! Τί εἶναι, κατ’ ἀρχή, ἡ Ἐκκλησία;
Στό ἐρώτημα τοῦτο ἀκούγονται πολλές ἀπαντήσεις. Ἐμεῖς, παρακάμπτοντας τίς ὅποιες περί Ἐκκλησίας ἀπόψεις, θά καταφύγομε στήν προσέγγιση, ὄχι στόν ὁρισμό, -γιατί ὁρισμός δέν ὑπάρχει-, τήν ὁποία γιά τήν Ἐκκλησία δομεῖ ὁ ἅγιος Μάξιμος ὁ Ὁμολογητής. Γράφει σχετικά ὁ μεγάλος αὐτός Πατέρας: «Τοῦ σύμπαντος κόσμου τοῦ ἐξ ὁρατῶν καί ἀοράτων οὐσιῶν ὑφεστῶτος, εἶναι τύπον καί εἰκόνα τήν ἁγίαν τοῦ Θεοῦ Ἐκκλησίαν». Καί οἱ λόγοι αὐτοί τοῦ Ἁγίου σημαίνουν, πώς ὅλος ὁ ὁρατός καί ἀόρατος κόσμος, ὁ ὁποῖος εἶναι κατασκεύασμα τοῦ Θεοῦ καί ὑπάρχει ἐξαιτίας τῆς πρόνοιας τοῦ Θεοῦ, ἀποτελεῖ ἔκφραση τῆς ἁγίας τοῦ Θεοῦ Ἐκκλησίας. Ἑπομένως, λέγοντας Ἐκκλησία, ἐννοοῦμε τούς ἀγγέλους, ὅλο τό στερέωμα, μέ ὅ,τι αὐτό περιλαμβάνει, καί ὅλους τούς ἀνθρώπους. Ὁπότε αὐτό τό μέγεθος, εὑρισκόμενο σέ ἄμεση σχέση παραγωγῆς καί κοινωνίας μέ τόν Θεό, καταφάσκει τήν Ἐκκλησία.
Ναί. Ἡ ἀρχική ὕπαρξη καί σχέση τοῦ κόσμου μέ τόν Θεό προκαλοῦσε τό μέγεθος τῆς Ἐκκλησίας. Ὡστόσο, αὐτή ἡ παναρμόνια λειτουργία κάποια στιγμή διαταράσσεται καί προκαλεῖται μιά διάσταση στίς σχέσεις κόσμου καί Θεοῦ. Ἡ πτώση τοῦ ἑωσφόρου καί ἡ παράβαση τῶν προπατόρων τοῦ ἀνθρώπου ἀνατρέπουν τήν ὡραιότητα τῆς Ἐκκλησίας. Ἡ ἀπόπειρα τοῦ σατανᾶ νά ἐκθρονίσει τόν Θεό καί τοῦ ἀνθρώπου, μέ τήν ὑποκίνηση τοῦ ἑωσφόρου, νά αὐτοθεωθεῖ, συνεπέφεραν ὄχι μόνο τήν ἀσχήμια τῆς Ἐκκλησίας, ἀλλά καί τήν κατάπτωσή της. Καί ὁ μέν ἑωσφόρος καί οἱ ἄγγελοί του ἐξέπεσαν καί συνετρίβησαν ἀνεπιστρεπτί, κατά τούς Πατέρες μας. Ἀλλά καί ἡ φθορά καί ὁ θάνατος συνιστοῦσαν τό κατάντημα καί τήν ἀδυσώπητη τραγωδία τοῦ πεπτωκότος ἀνθρώπου καί τοῦ κόσμου, ὡς «οὐσιῶν» τῆς Ἐκκλησίας. Διαφθείραμε καί ζοφώσαμε τό κατ’ εἰκόνα, διδάσκουν οἱ Πατέρες μας, ὡστόσο, εὐτυχῶς, δέν τό ἀπωλέσαμε. Καί ἴσχυσαν, φθορά καί θάνατος, ὡς οἱ καταλυτικές συνέπειες, στό ἀνθρώπινο πρόσωπο. Ἀλλά καί ἡ κτίση, παρά τό ἀναίτιό της γιά τήν ἁμαρτία τοῦ Ἀδαμιαίου ζεύγους, καί αὐτή «τῇ ματαιότητι» (Ρωμ. η΄ 20) ὑποτάγηκε, δηλαδή τήν κατέλαβε ἡ φθορά καί ὁ θάνατος. Καί αὐτό, ἐξαιτίας τῆς ἄμεσης ἐξάρτησής της ἀπό τόν ἄνθρωπο.
Ἔτσι, ἔχομε τήν πτώση τῆς Ἐκκλησίας ἀπό τήν ἀρχική θεοπρεπή κατασκευή της. Καί ἡ δυναστεία τῆς φθορᾶς καί τοῦ θανάτου στό πεπτωκός μέγεθος τῆς Ἐκκλησίας προκαλοῦν, κατά τόν Ἀπόστολο Παῦλο, τόν ἀδυσώπητο στεναγμό καί τήν ἀνείπωτη ὀδύνη τῆς Ἐκκλησίας (Ρωμ. η΄ 22).
Ὁπότε ἡ ἐπανόρθωση τοῦ Υἱοῦ καί Λόγου τοῦ Θεοῦ ἔρχεται ὡς ἡ αγαπητική κίνηση τοῦ Θεοῦ νά καταργήσει καί νά γεφυρώσει τό χάσμα και τή διάσταση Θεοῦ καί Ἐκκλησίας, μέ τήν ἐξάλειψη τῆς ἁμαρτίας καί τήν ἀποκατάσταση τῆς ἀρχέγονης προπτωτικῆς θεοτικῆς κοινωνίας.
Πόσο εὔγλωττα καί συγκινητικά τό διερμηνεύει τοῦτο καί τό διαλαλεῖ ὁ Ἀπόστολος Παῦλος, ὅταν ἀφορμᾶται ἀπό τίς ἀγαπητικές σχέσεις τῶν συζύγων! «Οἱ ἄνδρες ἀγαπᾶτε τάς γυναῖκας ἑαυτῶν, καθώς καί ὁ Χριστός ἠγάπησε τήν Ἐκκλησίαν· (ἄρα ἡ Ἐκκλησία ὑπῆρχε). Καί ἑαυτόν παρέδωκεν ὑπέρ αὐτῆς (καί θυσιάσθηκε ὁ Χριστός γι’ αὐτή), ἵνα αὐτήν ἁγιάσῃ… καί παραστήσῃ αὐτήν ἑαυτῷ ἔνδοξον τήν Ἐκκλησίαν, μή ἔχουσαν σπῖλον ἤ ρυτίδα ἤ τι τῶν τοιούτων, ἀλλ’ ἵνα ᾖ ἁγία καί ἄμωμος» (Ἐφ. ε΄ 25-27). Ναί, γι’ αὐτό τόν λόγο ἐνανθρωπεῖ ὁ Θεός, γιά τήν Ἐκκλησία του!
Καί θά ἀναφωνήσει διθυραμβικά, ἐπί τοῦ προκειμένου, ὁ ἅγιος Ἰωάννης ὁ Χρυσόστομος: «Ἐλθών τοίνυν (ὁ Χριστός) εἰς τό καταγώγιον αὐτῆς (τῆς Ἐκκλησίας) καί εὑρών (αὐτήν τήν Ἐκκλησίαν) ρυπῶσαν (γεμάτη ἀκαθαρσίες), αὐχμῶσαν (κατάξηρη), γυμνήν (ἐξευτελισμένη), πεφυρμένην αἵματι (αἱμόφυρτη), ἔλουσεν, ἤλειψεν, ἔθρεψεν, ἐνέδυσεν ἱμάτιον, οἷον εὑρεθῆναι οὐκ ἔνι (τήν λαμπροφόρησε μέ στολή, ἡ ὁποία δέν ὑπάρχει πουθενά) αὐτός αὐτῇ γενόμενος περιβολή (ἀφοῦ αὐτός ὁ ἴδιος ἔγινε γι’ αὐτή ὁ στολισμός της), καί λαβών αὐτήν, οὕτως ἀνάγει (καί, ἔτσι, πανέμορφη τήν παρέλαβε ὁ Χριστός καί τήν ὁδήγησε κοντά του, καί τήν ἀνέβασε ὡς ἔνδοξη νύμφη, ἐκεῖ, ὅπου ἦταν προηγουμένως).
Ἰδού, λοιπόν, τό ἔργο τοῦ Χριστοῦ: Ἡ ἐπανακοδόμηση και ἡ ἀναγωγή τῆς Ἐκκλησίας ἀπό τόν ξεπεσμό της στήν προηγούμενη πανέμορφη κατασκευή της.
Ὡστόσο, τό ἔργο αὐτό τοῦ Χριστοῦ, ὅπως ὁ ἴδιος ἐπεξηγεῖ, ἔρχεται νά τελειώσει τό Ἅγιο Πνεῦμα καί ὄχι γιά νά ἱδρύσει τήν Ἐκκλησία, γιατί αὐτή, ὅπως εἴδαμε, ὑπῆρχε μέ τήν καταβολή τοῦ κόσμου, ἀλλά γιά νά ἐπαναλειτουργήσει τόν θεσμό της. Ἔτσι, κατά τήν Πεντηκοστή, δέν ἔχομε «τήν γενέθλιον ἡμέραν» τῆς Ἐκκλησίας, ὅπως ἐπικράτησε, δυστυχῶς, νά λέγεται, ἀλλά τήν πλήρωση, μέ τήν πνοή τοῦ Ἁγίου Πνεύματος, τῆς ἑτοιμασμένης ἀπό τόν Χριστό Ἐκκλησίας, μέ θεῖα χαρίσματα, ὥστε ἡ Ἐκκλησία συγκροτημένη πλέον νά πορευθεῖ στήν ἐσχατολογική της προοπτική.
Καί γράφοντας τά πιό πάνω, ἄς μή θεωρηθεῖ, ὅτι ὁ Θεός Πατέρας παραμένει ἀμέτοχος στό κεφάλαιο τῆς ἐπαναφορᾶς καί ζωτικῆς ἐπανεπικοινωνίας Θεοῦ καί Ἐκκλησίας. Ὄχι. Γιατί, ἐπί τοῦ προκειμένου, θά διδάξει καί θά μᾶς διαφωτίσει ὁ Μ. Βασίλειος, λέγοντας: «Ὑποδεχόμενοι τά δῶρα (ὅταν δεχόμαστε τά δωρήματα) πρῶτον ἐντυγχάνομεν τῷ διανέμοντι (τό πρῶτο πρόσωπο μέ τό ὁποῖο γινόμαστε κοινωνοί εἶναι τό Ἅγιο Πνεῦμα, τό ὁποῖο καί τά διανέμει), εἶτα ἐννοοῦμεν τόν ἀποστείλαντα (ἀκολούθως ἐρχόμαστε σέ προσωπική συνάντηση μέ ἐκεῖνο, δηλαδή τόν Χριστό, ὁ ὁποῖος ἑτοίμασε τό ἔργο, γιά νά μπορεῖ νά ἔλθει τό Ἅγιο Πνεῦμα στήν Ἐκκλησία), καί εἶτα ἀνάγομεν τήν ἐνθύμησιν ἐπί τήν πηγήν καί τήν αἰτίαν τῶν ἀγαθῶν, τουτέστι τόν Πατέρα (καί στή συνέχεια ὁ νοῦς, ὡς ἡ συνισταμένη τοῦ ἀνθρωπίνου προσώπου, μᾶς ὁδηγεῖ στό πρόσωπο τοῦ Θεοῦ Πατέρα, ὁ ὁποῖος εἶναι ἡ πηγή καί ἡ αἰτία κάθε θείου δωρήματος).
Ὁπότε, μπορεῖ κατά τήν Πεντηκοστή νά ἔχομε τήν ἐπίσκεψη, τήν ἐπιδημία καί τήν παραμονή στήν Ἐκκλησία τοῦ Ἁγίου Πνεύματος, ὥστε νά συγκροτηθεῖ καί νά λειτουργήσει ἡ Ἐκκλησία, ὡστόσο, τά πάντα ἀκολουθοῦν τό θεοπρεπές τριαδολογικό σχῆμα: «Ἐκ τοῦ Πατρός, διά τοῦ Υἱοῦ, ἐν Ἁγίῳ Πνεύματι».
ΠΕΡΙΟΔΙΚΟ ΟΣΙΟΣ ΘΕΟΦΙΛΟΣ ΙΟΥΝΙΟΥ
